Porty jako fundament odporności – o nowej roli portów w gospodarce i bezpieczeństwie państwa

Kongres „Polskie Porty 2030+”, który odbył się w dniach 23–24 czerwca, zgromadził ponad 900 uczestników reprezentujących administrację publiczną, sektor portowy, logistykę, energetykę oraz przemysł. Tegoroczna edycja jednoznacznie potwierdziła, że polskie porty morskie wchodzą w nową fazę rozwoju – od tradycyjnych węzłów transportowych do roli zintegrowanych ekosystemów gospodarczych o strategicznym znaczeniu dla państwa.

Podczas inauguracji wydarzenia wiceminister infrastruktury Arkadiusz Marchewka podkreślił, że konkurencyjność stanowi fundament odporności gospodarki. W tym kontekście porty morskie odgrywają rolę kluczową – nie tylko jako centra przeładunkowe, ale również jako filary bezpieczeństwa energetycznego i rozwoju przemysłu.

Obecnie na polskim wybrzeżu realizowany jest jeden z największych programów inwestycyjnych w historii sektora morskiego. Obejmuje on rozbudowę terminali, rozwój infrastruktury dla sektora offshore oraz znaczące zwiększenie zdolności przeładunkowych – nawet o kilkadziesiąt milionów ton rocznie w perspektywie najbliższych lat.

Szczególne znaczenie przypisano inwestycjom kolejowym, które warunkują efektywną dystrybucję ładunków w głąb kraju. Kluczową zapowiedzią była planowana realizacja alternatywnego połączenia kolejowego dla Portu Gdańsk.

Port Gdańsk: ambicja bycia hubem przemysłowo-energetycznym

Jednym z najważniejszych punktów kongresu była debata prezesów największych polskich portów. Prezes Portu Gdańsk, Dorota Pyć, jasno zarysowała strategiczny kierunek rozwoju – budowę silnego hubu przemysłowo-energetycznego opartego na zasadach ESG.

Warunkiem realizacji tej ambicji jest jednak rozwój infrastruktury dostępowej. Obecny układ komunikacyjny nie nadąża bowiem za skalą przeładunków i realizowanych projektów.

– Gdybym miała wskazać najpilniejszą dla nas inwestycję, byłaby to poprawa dostępu kolejowego do istniejących i planowanych terminali głębokowodnych. Kolej wpisuje się zarówno w cele związane z dekarbonizacją, jak i budowaniem potencjału gospodarczego Polski – mówiła Dorota Pyć.

Jak podkreślała prezes Portu Gdańsk, wyspa portowa jest dziś połączona z resztą kraju jednym mostem kolejowym i jednym drogowym, co przy rosnącej liczbie przeładunków zwiększa ryzyko kongestii. Docelowo potrzebne jest nowe połączenie drogowo-kolejowe, najlepiej w formie tunelu wraz z towarzyszącą mu infrastrukturą.

– Infrastruktura dostępowa jest gwarantem dalszego rozwoju portu. Pozwala przyciągać nowy biznes, ale również wzmacniać ten, który już dziś funkcjonuje. To nasz krwiobieg, połączony z infrastrukturą krajową i państwami ościennymi – podkreślała Dorota Pyć.

Bezpieczeństwo: nowy wymiar funkcjonowania portów

Istotnym tematem kongresu było bezpieczeństwo – zarówno w wymiarze fizycznym, jak i cyfrowym. Wiceprezes Portu Gdańsk, Alan Aleksandrowicz, zwrócił uwagę na rosnące znaczenie cyberzagrożeń, które stanowią dziś jeden z kluczowych elementów tzw. działań hybrydowych.

Bałtyk staje się obszarem napięć geopolitycznych, a infrastruktura portowa – potencjalnym celem ataków cybernetycznych, operacji hybrydowych, szpiegostwa, zakłóceń sygnału GPS czy sabotażu.

– Z danych CERT Polska za 2025 rok wynika, że w ubiegłym roku w kraju zgłoszono aż 236 tys. incydentów cyberbezpieczeństwa. 828 dotyczyło infrastruktury morskiej – wyliczał. – Codziennie obserwujemy próby badania naszych systemów przez zautomatyzowane narzędzia. W ubiegłym roku jedna z grup sparaliżowała system rezerwacyjny przewoźnika promowego. Najgroźniejsze są grupy APT – finansowane przez państwa, nastawione na szpiegostwo i przejmowanie danych.

Jak podkreślił, kluczowe jest dziś budowanie odporności, redundancji oraz przygotowanie na sytuacje kryzysowe.

Transformacja energetyczna i nowe modele biznesowe

Drugi dzień kongresu poświęcono też w dużej mierze transformacji energetycznej oraz roli portów w procesie dekarbonizacji gospodarki. Port Gdańsk już dziś odgrywa istotną rolę w tym procesie – zarówno jako centrum przeładunkowe surowców energetycznych, jak i przyszły hub dla nowych źródeł energii.

Głos w dyskusji zabrała Katarzyna Szczycińska, po. dyrektora Departamentu Strategii i Rozwoju.

– Czeka nas dywersyfikacja grup ładunkowych i związana z tym modernizacja infrastruktury portowej. To proces, w który zaangażowani będą nie tylko zarządzający portem, ale również operatorzy i klienci. Dziś około połowy przeładunków – blisko 40 mln ton – stanowi ropa naftowa, a niemal 7 mln ton to węgiel. Transformacja energetyczna będzie stopniowo ograniczać udział tych surowców na rzecz zielonej energii – z farm wiatrowych i fotowoltaicznych.

Wsparciem będą także terminal LNG typu FSRU budowany na wodach Zatoki Gdańskiej oraz rozwój energetyki jądrowej. Coraz większą rolę odegrają również paliwa alternatywne, takie jak metanol, amoniak czy wodór – choć dziś jeszcze nie wiemy, które z nich okaże się dominujące.

Port Gdańsk przygotowuje się również do wdrożenia rozwiązań zgodnych z regulacjami unijnymi, takich jak systemy OPS (zasilanie statków z lądu), które będą obowiązkowe od 2030 roku. W planach ma również budowę drugiego Głównego Punktu Zasilania oraz  magazynów energii na potrzeby własne.

Intermodal 2030+: niewykorzystany potencjał i rola cyfryzacji

Jednym z kluczowych wyzwań wskazanych podczas Kongresu pozostaje rozwój transportu intermodalnego. Obecnie w Polsce zaledwie około 30 proc. ładunków trafiających do i z portów obsługiwanych jest koleją, co wyraźnie pokazuje skalę niewykorzystanego potencjału tego segmentu. Tymczasem – jak wynika z raportu Banku Gospodarstwa Krajowego – przejęcie przez transport intermodalny zaledwie 10 proc. międzynarodowego ruchu drogowego mogłoby przełożyć się na wzrost rynku przewozów intermodalnych aż o 80 proc.

Eksperci są zgodni, że osiągnięcie tego poziomu nie będzie możliwe wyłącznie dzięki rozbudowie infrastruktury liniowej i terminalowej. Kluczowe znaczenie ma również przyspieszenie procesów cyfryzacji oraz integracji danych w całym łańcuchu logistycznym. Jak podkreślał Bartłomiej Felczyński, menedżer ds. transportu lądowego w Porcie Gdańsk, przyszłość efektywnego intermodalu opiera się na sprawnym zarządzaniu informacją.

– Integracja danych, warstwa cyfrowa i zarządzanie danymi muszą stać się fundamentem rozwoju, jeśli chcemy zapewnić płynność i przewidywalność dostaw – mówił.

Współpraca międzynarodowa i budowanie relacji

Kongres podkreślił również znaczenie relacji międzynarodowych w rozwoju portów. Port Gdańsk aktywnie rozwija inicjatywy takie jak Business Mixer, które wspierają ekspansję zagraniczną oraz budowę długofalowych partnerstw biznesowych.

Zapowiedziana czwarta już edycja wydarzenia w Hoboken (USA) stanowi kolejny krok w kierunku wzmacniania pozycji portu na globalnym rynku. Doświadczenia uczestników tej misji gospodarczej wskazują, że tego typu inicjatywy, choć przynoszą efekty w dłuższym horyzoncie, są kluczowe dla budowy zaufania i trwałych relacji biznesowych.

– Jesteśmy firmą lokalną, ale jako partner Portu Gdańskiego mamy o wiele bardziej ułatwione kontakty w trakcie Business Mixera – podkreślał Michał Magdziarz, wiceprezes Balticon.

Do Business Mixera w USA nawiązywał udostępniony podczas kongresu amerykański kącik Portu Gdańsk, który cieszył się sporym zainteresowaniem wśród uczestników. Na odwiedzających czekał nie tylko networking, ale też wyjątkowy klimat – grająca szafa i legendarny Harley-Davidson podkreślały amerykański charakter przestrzeni.

Wnioski płynące z Kongresu „Polskie Porty 2030+” są jednoznaczne: przyszłość sektora portowego zależy od zdolności do integracji inwestycji infrastrukturalnych, energetycznych i logistycznych oraz od skutecznej współpracy pomiędzy interesariuszami.

Port Gdańsk, jako największy port w Polsce i jeden z liderów regionu Morza Bałtyckiego, znajduje się w centrum tej transformacji. Jego dalszy rozwój będzie uzależniony nie tylko od realizacji kluczowych inwestycji, ale również od zdolności do adaptacji w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu gospodarczym i geopolitycznym.

***

Latarnia Gospodarki Morskiej

Podczas kongresu wręczono statuetki Latarnie Gospodarki Morskiej 2026. Wyróżnienia, przyznawane za szczególne osiągnięcia w branży morskiej, trafiły do laureatów wyłonionych przez redakcję portalu GospodarkaMorska.pl. W tym roku redakcja przyznała 12 statuetek.

Za „konsekwentne umacnianie strategicznej pozycji Portu Gdańsk wśród największych portów Europy” nagrodzono prezes Portu Gdańsk Dorotę Pyć. Laureatem nagrody został także Arkadiusz Marchewka, wiceminister infrastruktury odpowiedzialny za gospodarkę morską i żeglugę śródlądową. Latarnię Gospodarki Morskiej 2026 otrzymał za „skuteczne wspieranie rozwoju polskich portów oraz nadanie inwestycjom w gospodarkę morską strategicznego znaczenia”.